السيد الطباطبائي
13
مهر تابان ( طبع قديم ) ( فارسى )
مىفرمودند : قطعاتى از خطّ زمان جوانى مانده است كه وقتى به آنها نگاه مىكنم در تعجّب مىافتم كه آيا اين خطّ من است ؟ [ جامعيّت علّامهء طباطبائى در علم و عمل ] در علوم غريبه در رمل و جفر وارد بودند ؛ ولى ديده نشد كه عمل كنند . در علم اعداد و حساب جمل ابجد و طرق مختلف آن مهارتى عجيب داشتند . در جبر و مقابله و هندسهء فصائى و مسطّحه و حساب استدلالى سهمى به سزا داشتند ؛ و در هيئت قديم استاد بودند ؛ به پايهاى كه به آسانى مىتوانستند استخراج تقويم كنند ؛ و همانطوركه عرض شد يك دورهء از آن را بما درس گفتند . ولى چون رياضيّات را چه از حساب و هندسه و چه از مثلّثات ، اين حقير در مدارس جديده بطور مستوفى خوانده بودم ديگر لزومى نداشت كه نزد ايشان نيز بخوانم . بارى استاد ما علوم رياضى را در نجف اشرف نزد آقا سيّد ابو القاسم خونسارى كه از رياضىدانهاى مشهور عصر بود فرا گرفته بودند ؛ و خود ايشان مىفرمودند : كه براى بعضى از استادان رياضى جامعهء بغداد ( دانشگاه ) مسألهاى مشكل پيش مىآمد كه از حلّ آن عاجز مىشدند ، بنجف مىآمدند و به خدمت آقاى سيّد ابو القاسم مىرسيدند ؛ و اشكال خود را رفع مىكردند . علّامهء طباطبائى در ادبيّات عرب و معانى و بيان و بديع استاد بودند . در فقه و اصول استاد بودند و ذوق فقهىّ بسيار روان و نزديك بواقع داشتند ؛ و دورههائى از فقه و اصول را نزد استادانى چون مرحوم آيت اللّه نائينىّ و مرحوم آيت اللّه كمپانىّ خوانده بودند ؛ و نيز از فقه آيت اللّه اصفهانىّ بهرمند شدهاند ؛ و مدّت اين دورههاى از درس مجموعا به ده سال كشيده شد . و استاد وحيد ايشان در فلسفه حكيم متألّه معروف مرحوم آقا سيد حسين بادكوبهاى بوده است كه ساليانى دراز در نجف اشرف در معيّت برادرشان مرحوم آيت اللّه آقا حاج سيّد محمد حسن طباطبائىّ الهى نزد او بدرس و بحث مشغول بودهاند ؛ و چون اسفار و شفا و مشاعر و غيرها را نزد او خواندهاند . مرحوم حكيم بادكوبهاى به ايشان عنايتى خاصّ داشته است و براى تقويت برهان و استدلال ايشان را امر كرده است كه علوم رياضىّ را دنبال كنند . و امّا معارف الهيّه و اخلاق و فقه الحديث را نزد عارف عاليقدر و كمنظير يا بىنظير ، مرحوم آية الحقّ حاج ميرزا علىّ آقا قاضى قدّس اللّه تربته الزكيّة آموختهاند ؛ و